Khoá luận tốt nghiệp
1.3. Yêu cầu của dịch vụ giao nhận vận tải
Cũng nh bất kỳ một loại dịch vụ nào, dịch vụ giao nhận vận tải hàng hóa tuy
không có những chỉ tiêu định tính để đánh giá chất lợng nhng nó cũng có những
yêu cầu đòi hỏi riêng mà ngời giao nhận phải đáp ứng mới thỏa mãn đợc nhu cầu
của khách hàng. Một số yêu cầu của dịch vụ này bao gồm:
Giao nhận hàng hóa phải nhanh gọn. Nhanh gọn thể hiện ở thời gian hàng
đi từ nơi gửi đến nơi nhận, thời gian bốc xếp, kiểm đếm giao nhận. Giảm thời
gian giao nhận góp phần đa ngay hàng hóa vào đáp ứng nhu cầu của khách hàng,
muốn vậy ngời làm giao nhận phải nắm chắc quy trình kỹ thuật, chủng loại hàng
hóa, lịch tàu và bố trí hợp lý phơng tiện vận chuyển.
Giao nhận chính xác an toàn. Đây là yêu cầu quan trọng để đảm bảo quyền
lợi của chủ hàng và ngời vận chuyển. Chính xác là yếu tố chủ yếu quyết định
chất lợng và mức độ hoàn thành công việc bao gồm chính xác về số lợng, chất l-
ợng, hiện trạng thực tế, chính xác về chủ hàng, nhãn hiệu. Giao nhận chính xác
an toàn sẽ hạn chế đến mức thấp nhất sự thiếu hụt, nhầm lẫn, tổn thất về hàng
hóa.
Bảo đảm chi phí thấp nhất. Giảm chi phí giao nhận là phơng tiện cạnh
tranh hiệu quả giữa các đơn vị giao nhận. Muốn vậy phải đầu t thích đáng cơ sở
vật chất, xây dựng và hoàn chỉnh các định mức, các tiêu chuẩn hao phí, đào tạo
đội ngũ cán bộ nghiệp vụ.
2. Ngời giao nhận
2.1. Khái niệm
Cha có một định nghĩa thống nhất nào về ngời giao nhận đợc quốc tế chấp
nhận. Ngời ta thờng hiểu ngời kinh doanh dịch vụ giao nhận hay các doanh
nghiệp giao nhận là ngời giao nhận (Forwarder, Freight Forwarder, Forwarding
Agent). Theo FIATA, ngời giao nhận là ngời lo toan để hàng hóa đợc chuyên
chở theo hợp đồng ủy thác và hành động vì lợi ích của ngời ủy thác. Ngời giao
nhận cũng đảm nhận thực hiện mọi công việc liên quan đến hợp đồng giao nhận
nh bảo quản, lu kho trung chuyển, làm thủ tục hải quan, kiểm hoá.
Lã Thị Minh Trang - A14-K38D - KTNT
5
Khoá luận tốt nghiệp
Ngời giao nhận có thể là chủ hàng (khi chủ hàng tự đứng ra đảm nhận công
việc giao nhận hàng hóa của mình), chủ tàu (khi chủ tàu thay mặt chủ hàng thực
hiện dịch vụ giao nhận), công ty xếp dỡ hay kho hàng, ngời giao nhận chuyên
nghiệp hay bất kỳ ngời nào khác có đăng ký kinh doanh dịch vụ giao nhận hàng
hóa. Theo luật Thơng mại Việt Nam thì ngời làm dịch vụ giao nhận hàng hóa là
thơng nhân có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh dịch vụ giao nhận hàng hóa.
Từ các định nghĩa trên ta có thể rút ra nhận xét:
Ngời giao nhận hoạt động theo hợp đồng ủy thác ký với chủ hàng, bảo vệ
lợi ích của chủ hàng.
Ngời giao nhận lo liệu việc vận tải nhng cha hẳn là ngời vận tải. Anh ta
có thể sử dụng, thuê mớn ngời vận tải. Anh ta cũng có thể có phơng tiện
vận tải, có thể tham gia vận tải, nhng đối với chủ hàng ủy thác, anh ta là
ngời giao nhận, ký hợp đồng ủy thác giao nhận, không phải là ngời vận
tải.
Cùng với việc tổ chức vận tải, ngời giao nhận còn làm nhiều việc khác
trong phạm vi ủy thác của chủ hàng để đa hàng từ nơi này đến nơi khác
theo những điều khoản đã cam kết.
Dù ở các nớc khác nhau, tên gọi của ngời giao nhận có khác nhau, nhng tất
cả đều cùng mang một tên chung trong giao dịch quốc tế là ngời giao nhận
hàng hóa quốc tế (international freight forwarder), và cùng làm một dịch vụ t-
ơng tự nhau, đó là dịch vụ giao nhận.
2.2. Phạm vi các dịch vụ của ngời giao nhận
Cho dù ngời giao nhận thực hiện rất nhiều dịch vụ khác nhau liên quan đến
hàng hóa nhng có thể tổng hợp thành các nhóm nh sau:
Lã Thị Minh Trang - A14-K38D - KTNT
6
Thay
mặt
ngời
gửi
hàng
Thay
mặt
ngời
nhận
hàng
Dịch
vụ
hàng
hóa
đặc
biệt
Dịch
vụ
khác
Phạm vi dịch vụ của ngời giao nhận
Khoá luận tốt nghiệp
2.2.1. Dịch vụ thay mặt ngời gửi hàng (ngời xuất khẩu)
Theo chỉ dẫn của ngời gửi hàng, ngời giao nhận sẽ làm các công việc sau
đây:
- Chọn tuyến đờng, phơng thức vận tải và ngời chuyên chở thích hợp sao
cho hàng đợc di chuyển nhanh chóng, an toàn, chính xác, tiết kiệm.
- Lu cớc với ngời chuyên chở đã chọn.
- Nhận hàng, thiết lập và cung cấp những chứng từ cần thiết nh giấy chứng
nhận nhận hàng của ngời giao nhận.
- Nghiên cứu những điều khoản trong tín dụng th
- Đóng gói hàng hóa (trừ khi việc đóng gói hàng hóa thuộc trách nhiệm của
ngời gửi hàng trớc khi giao hàng cho ngời giao nhận) có tính đến tuyến đờng, ph-
ơng thức vận tải, bản chất của hàng hóa, và những qui chế áp dụng nếu có, ở nớc
xuất khẩu, nớc quá cảnh và nớc nhập khẩu.
- Lo liệu việc lu kho, cân đo, mua bảo hiểm cho hàng hóa khi khách hàng
yêu cầu.
- Vận tải hàng hóa đến cảng, thực hiện việc khai báo hải quan, các thủ tục
chứng từ liên quan và giao hàng cho ngời chuyên chở.
- Thực hiện việc giao dịch ngoại hối, nếu có.
- Thanh toán phí và những chi phí khác bao gồm cả tiền cớc.
- Nhận vận đơn đã ký của ngời chuyên chở giao cho ngời gửi hàng.
- Thu xếp việc chuyển tải trên đờng nếu cần thiết.
- Giám sát việc vận tải hàng hóa trên đờng gửi tới ngời nhận hàng thông
qua những mối liên hệ với ngời chuyên chở và đại lý của ngời giao nhận ở nớc
ngoài.
- Ghi nhận những tổn thất của hàng hóa, nếu có.
- Giúp đỡ ngời gửi hàng tiến hành khiếu nại với ngời chuyên chở về tổn thất
hàng hóa, nếu có.
2.2.2. Dịch vụ thay mặt ngời nhận hàng (ngời nhập khẩu)
Lã Thị Minh Trang - A14-K38D - KTNT
7
Khoá luận tốt nghiệp
Theo những chỉ dẫn của khách hàng, ngời giao nhận sẽ:
- Thay mặt ngời nhận hàng giám sát việc vận tải hàng hóa khi trách nhiệm
vận tải hàng hóa thuộc về ngời nhận hàng.
- Nhận và kiểm tra tất cả những chứng từ liên quan đến việc vận chuyển
hàng hóa, quan trọng nhất là vận đơn.
- Nhận hàng của ngời chuyên chở và nếu cần thì thanh toán cớc.
- Thu xếp việc khai báo hải quan và trả lệ phí, thuế và những phí khác cho
hải quan và những cơ quan liên quan.
- Thu xếp việc lu kho quá cảnh nếu cần.
- Giao hàng đã làm thủ tục hải quan cho ngời nhận hàng.
- Giúp đỡ ngời nhận hàng tiến hành khiếu nại đối với ngời chuyên chở về
tổn thất hàng hóa nếu có.
- Giúp ngời nhận hàng trong việc lu kho và phân phối hàng hóa nếu hai bên
có hợp đồng.
2.2.3. Dịch vụ giao nhận hàng hóa đặc biệt
Giao nhận hàng hóa đặc biệt khác giao nhận hàng hóa thông thờng ở chỗ
công việc này đòi hỏi ngời giao nhận phải có thêm các thiết bị chuyên dùng,
đồng thời cũng yêu cầu ngời giao nhận phải có trình độ chuyên môn nghiệp vụ
vững chắc. Dó là do hàng hóa đặc biệt không đồng nhất mà có thể là hàng bách
hóa bao gồm nhiều loại thành phẩm, bán thành phẩm, hay hàng sơ chế hoặc
những hàng hóa khác giao lu trong buôn bán quốc tế.
Một số dịch vụ giao nhận hàng hóa đặc biệt mà ngời giao nhận thờng gặp
hiện nay:
Giao nhận hàng công trình
Hàng công trình chủ yếu là máy móc nặng, thiết bị để xây dựng những công
trình lớn nh nhà máy hoá chất, nhà máy thuỷ điện, sân bay, cơ sở lọc dầu. Giao
nhận hàng loại này là phải từ nơi sản xuất đến tận công trờng xây dựng trong đó
việc di chuyển cần phải có kế hoạch cẩn thận để đảm bảo giao hàng đúng thời
hạn. Đây là một lĩnh vực chuyên môn của ngời giao nhận vì nó cần những thiết
Lã Thị Minh Trang - A14-K38D - KTNT
8
Khoá luận tốt nghiệp
bị đặc biệt nh cần cẩu loại nặng, xe vận tải ngoại cỡ, tàu chở hàng loại đặc biệt
v.v
Giao nhận quần áo treo trên mắc
Quần áo may mặc đợc chuyên chở bằng những chiếc mắc áo treo giá trong
những container đặc biệt gọi là container treo (hanging container). Đây cũng chỉ
là những chiếc container 20, 40 bình thờng nhng đợc lắp đặt thêm những thanh
bar ngang hoặc dọc hay những sợi dây có móc để móc mắc treo vào. Loại
container này có những yêu cầu về vệ sinh rất nghiêm ngặt. ở nơi đến, quần áo
đợc chuyển trực tiếp từ container vào cửa hàng để bầy bán. Cách này loại bỏ đợc
việc phải chế biến lại quần áo nếu đóng nhồi trong container, đồng thời tránh đợc
ẩm ớt, bụi bậm.
Giao nhận hàng triển lãm
Ngời giao nhận thờng đợc ngời tổ chức triển lãm hay các đơn vị tham gia
triển lãm giao cho việc chuyên chở hàng đến nơi triển lãm ở nớc ngoài. Đây th-
ờng là hàng tạm nhập tái xuất hoặc tạm xuất tái nhập nên cũng có những thủ tục
riêng trong giao nhận không giống hàng hóa xuất nhập khẩu thông thờng đòi hỏi
ngời giao nhận phải có kinh nghiệm.
2.2.4. Các dịch vụ khác
Ngoài những dịch vụ nêu trên, tuỳ thuộc vào yêu cầu của khách hàng, ngời
giao nhận có thể làm những dịch vụ khác nảy sinh trong quá trình chuyên chở và
cả những dịch vụ đặc biệt nh gom hàng, dịch vụ liên quan đến hàng công trình,
công trình chìa khóa trao tay v.v
Ngời giao nhận cũng có thể thông báo cho khách hàng của mình về nhu cầu
tiêu dùng, thị trờng mới, tình hình cạnh tranh, chiến lợc xuất khẩu, những điều
khoản cần đa vào hợp đồng mua bán ngoại thơng, tóm lại là tất cả những vấn đề
liên quan đến công việc kinh doanh của khách hàng, cho dù khách hàng có yêu
cầu hay không.
2.3. Địa vị pháp lý của ngời giao nhận
Lã Thị Minh Trang - A14-K38D - KTNT
9
Khoá luận tốt nghiệp
Do cha có luật lệ quốc tế quy định về lĩnh vực này nên địa vị pháp lý của
ngời giao nhận ở từng nớc có khác nhau, tùy theo luật pháp ở nớc đó.
ở những nớc có luật tập tục (common law) - luật không thành văn, thông
dụng trong các nớc thuộc khối liên hiệp Anh, hình thành trên cơ sở tập quán phổ
biến trong quan hệ dân sự từ nhiều thế kỷ - thì địa vị pháp lý của ngời giao nhận
dựa trên khái niệm về đại lý. Ngời giao nhận lấy danh nghĩa của ngời ủy thác
(ngời gửi hàng hay ngời nhận hàng) để giao dịch cho công việc của ngời ủy thác.
Hoạt động của ngời giao nhận khi đó phụ thuộc vào những quy tắc truyền
thống về đại lý, nh việc phải mẫn cán khi thực hiện nhiệm vụ của mình, phải
trung thực với ngời ủy thác, tuân theo những chỉ dẫn hợp lý của ngời ủy thác, mặt
khác đợc hởng những quyền bảo vệ và giới hạn trách nhiệm phù hợp với vai trò
của một đại lý.
Trong trờng hợp ngời giao nhận đảm nhận vai trò của ngời ủy thác (hành
động cho lợi ích của mình), tự mình ký kết hợp đồng với ngời chuyên chở và các
đại lý, thì ngời giao nhận sẽ không đợc hởng những quyền bảo vệ và giới hạn
trách nhiệm nói trên, anh ta phải chịu trách nhiệm cho cả quá trình giao nhận
hàng hóa kể cả khi hàng nằm trong tay những ngời chuyên chở và đại lý mà anh
ta sử dụng.
ở những nớc có luật dân sự (civil law) - luật quy định quyền hạn và việc bồi
thờng của mỗi cá nhân - thì địa vị pháp lý quyền lợi và nghĩa vụ của ngời giao
nhận ở các nớc khác nhau có khác nhau. thông thờng những ngời giao nhận phải
lấy danh nghĩa của mình giao dịch cho công việc của ngời ủy thác, họ vừa là ng-
ời ủy thác vừa là đại lý. Đối với ngời ủy thác (ngời nhận hàng hay ngời gửi hàng)
họ đợc coi là đại lý còn đối với ngời chuyên chở họ lại là ngời ủy thác. Tuy nhiên
thể chế mỗi nớc sẽ có những điểm khác biệt.
Liên đoàn các hiệp hội giao nhận quốc tế (FIATA) đã soạn thảo Điều kiện
kinh doanh tiêu chuẩn để các nớc tham khảo xây dựng các điều kiện cho ngành
Lã Thị Minh Trang - A14-K38D - KTNT
10
Khoá luận tốt nghiệp
giao nhận của nớc mình, giải thích rõ ràng các nghĩa vụ, quyền lợi và trách
nhiệm của ngời giao nhận.
Điều kiện kinh doanh tiêu chuẩn quy định ngời giao nhận phải:
- Tiến hành chăm sóc chu đào hàng hóa đợc ủy thác.
- Điều hành và lo liệu vận tải hàng hóa đợc ủy thác theo chỉ dẫn của khách
hàng về những vấn đề có liên quan đến hàng hóa đó.
- Ngời giao nhận không nhận đảm bảo hàng đến vào một ngày nhất định,
có quyền cầm giữ hàng khi khách hàng của mình không thanh toán các khoản
phí.
- Chỉ chịu trách nhiệm về lỗi lầm của bản thân mình và ngời làm công cho
mình, không chịu trách nhiệm về sai sót của bên thứ ba, miễn là đã tỏ ra cần mẫn
thích đáng trong việc lựa chọn bên thứ ba đó.
Những điều kiện này thờng đợc hình thành phù hợp với tập quán thơng mại
hay thể chế pháp lý hiện hành ở từng nớc.
ở những nớc cha có Điều kiện kinh doanh tiêu chuẩn thì hợp đồng giữa ng-
ời giao nhận và khách hàng sẽ quy định quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm mỗi
bên.
2.4. Quyền và nghĩa vụ của ngời giao nhận
Dù ở địa vị đại lý hay ngời ủy thác ngời giao nhận cũng phải chăm sóc chu
đáo hàng hóa đợc ủy thác, thực hiện đúng những chỉ dẫn của khách hàng về
những vấn đề có liên quan đến vận tải hàng hóa.
Khi đóng vai trò là đại lý, ngời giao nhận chịu trách nhiệm do lỗi lầm sai
sót của bản thân mình và những ngời dới quyền (cán bộ nhân viên trong doanh
nghiệp) nh giao hàng trái chỉ dẫn, lập chứng từ nhầm lẫn, quên thông báo khiến
hàng phải lu kho, lu bãi tốn kém, làm sai thủ tục hải quan Ng ời giao nhận
không chịu trách nhiệm về tổn thất do lỗi lầm, sai sót của bên thứ ba (ngời
chuyên chở, ngời ký hợp đồng phụ, nhận lại dịch vụ ) miễn là ng ời giao nhận
đã thể hiện sự cần mẫn thích đáng trong việc lựa chọn bên thứ ba đó.
Lã Thị Minh Trang - A14-K38D - KTNT
11
Khoá luận tốt nghiệp
Khi đóng vai trò là ngời ủy thác thì ngoài những trách nhiệm của đại lý nói
trên, ngời giao nhận còn chịu trách nhiệm về cả những hành vi và sơ suất của bên
thứ ba mà ngời giao nhận sử dụng để thực hiện hợp đồng. Trong vai trò này ngời
giao nhận thờng đa ra giá trọn gói chứ không phải chỉ nhận hoa hồng nh đại
lý. Ngời giao nhận thờng đóng vai trò ngời ủy thác khi thu gom hàng lẻ, khi kinh
doanh vận tải đa phơng thức, khi đảm nhận tự vận chuyển hàng hóa hay nhận bảo
quản hàng hóa trong kho của mình.
Trong việc hình thành những Điều kiện kinh doanh tiêu chuẩn, ngời giao
nhận đợc hởng một số miễn trừ trách nhiệm mà lẽ ra họ phải chịu. Trong luật tập
tục, ngời giao nhận khi hoạt động nh ngời chuyên chở, họ phải chịu trách nhiệm
về tổn thất hàng hóa trừ trờng hợp tổn thất do nội tì của hàng hóa, do thiên tai
hay những nhân tố khác đợc miễn trừ trách nhiệm theo luật tập tục.
Theo Luật Thơng mại Việt Nam 1997, điều 167 quy định ngời làm dịch vụ
giao nhận có những quyền và nghĩa vụ sau đây:
- Đợc hởng tiền công và các khoản thu nhập hợp lý khác.
- Thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của mình theo hợp đồng.
- Trong quá trình thực hiện hợp đồng, ngời giao nhận có thể thực hiện khác
với chỉ dẫn của khách hàng nếu có lý do chính đáng vì lợi ích của khách hàng
nhng phải thông báo ngay cho khách hàng.
- Sau khi ký kết hợp đồng, nếu xảy ra trờng hợp có thể dẫn đến việc không
thực hiện đợc toàn bộ hoặc một phần những chỉ dẫn của khách hàng thỉ phải
thông báo ngay cho khách hàng biết để xin chỉ dẫn thêm.
- Trong trờng hợp hợp đồng không có sự thỏa thuận về thời hạn cụ thể thực
hiện nghĩa vụ với khách hàng thì phải thực hiện các nghĩa vụ của mình trong thời
hạn hợp lý.
Theo Luật Thơng mại Việt Nam, ngời làm dịch vụ giao nhận không phải
chịu trách nhiệm về những mất mát, h hỏng phát sinh trong những trờng hợp:
- Do lỗi của khách hàng hoặc của ngời đợc khách hàng uỷ quyền;
Lã Thị Minh Trang - A14-K38D - KTNT
12
Khoá luận tốt nghiệp
- Đã làm đúng theo những chỉ dẫn của khách hàng hoặc của ngời đợc
khách hàng uỷ quyền.
- Khách hàng đóng gói và ghi ký mã hiệu không phù hợp.
- Do khách hàng hoặc ngời đợc khách hàng uỷ quyền thực hiện việc xếp dỡ
hàng hóa.
- Do khuyết tật của hàng hóa.
- Do có đình công.
- Trờng hợp bất khả kháng.
Ngời giao nhận không chịu trách nhiệm về việc mất khoản lợi đáng lẽ
khách hàng đợc hởng về sự chậm trễ hoặc giao nhận hàng sai địa chỉ mà không
phải do lỗi của mình, trừ trờng hợp pháp luật có quy định khác.
2.5. Mối quan hệ của ngời giao nhận với các bên liên quan
Nh trên đã nói, ngời giao nhận là ngời nhận sự ủy thác của chủ hàng để lo
liệu việc vận chuyển hàng hóa từ nơi này đến nơi khác, mà trong quá trình vận
chuyển hàng hóa phải qua rất nhiều giai đoạn, chịu sự kiểm tra, kiểm soát của rất
nhiều cơ quan chức năng. Do đó, ngời giao nhận cũng phải tiến hành các công
việc có liên quan đến rất nhiều bên.
Sơ đồ mối quan hệ của ngời giao nhận với các bên liên quan
Lã Thị Minh Trang - A14-K38D - KTNT
13
Ngời gửi
hàng
Ngời giao
nhận
Ngời nhận
hàng
Chính phủ & các cơ quan chức năng:
- Bộ Thơng Mại
- Hải quan
- Cơ quan quản lý ngoại hối
- Giám định, kiểm dịch, y tế,
Ngời
chuyên chở
Ngân hàng
Ngời bảo
hiểm
HĐ ủy thác HĐ ủy thác
HĐDV
HĐ bảo hiểm
Khoá luận tốt nghiệp
Sơ đồ trên biểu thị mối quan hệ giữa ngời giao nhận với các bên liên quan
nhng không phủ nhận mối quan hệ giữa các bên với nhau, nhng do phạm vi
nghiên cứu giới hạn nên bài viết này không đề cập đến.
Trớc hết là quan hệ với khách hàng, có thể là ngời gửi hàng hoặc ngời nhận
hàng thuộc nhiều thành phần kinh tế khác nhau, mang nhiều quốc tịch khác
nhau. Mối quan hệ này đợc điều chỉnh bằng hợp đồng ủy thác giao nhận.
Quan hệ với Chính phủ và các cơ quan chức năng đại diện cho Chính phủ
nh: Bộ Thơng mại, Hải quan, Giám định, Cơ quan quản lý ngoại hối, kiểm dịch,
y tế,
Quan hệ với ngời chuyên chở và đại lý của ngời chuyên chở: đó có thể là
chủ tàu, ngời môi giới, hay bất kỳ ngời kinh doanh vận tải nào khác, mối quan hệ
này đợc điều chỉnh bằng hợp đồng cung cấp dịch vụ.
Ngoài ra, ngời giao nhận còn có mối quan hệ nghiệp vụ với ngân hàng, ngời
bảo hiểm.
2.6. Vai trò của ngời giao nhận trong thơng mại quốc tế
Từ trớc đến nay các Forwarders vẫn đợc coi nh những ngời trung gian
trong quá trình vận chuyển và giao nhận hàng hoá. Nhiều ngời cho rằng sự tồn
tại của nghề này sẽ không còn đợc bao lâu nữa bởi lẽ công nghệ thông tin trên
mạng toàn cầu đã phát triển mạnh mẽ và trở nên phổ biến, các chủ hàng có thể
giao dịch trực tiếp với các nhà vận chuyển lớn.
Tuy nhiên, nhận định nh vậy còn quá sớm vì ngời giao nhận vẫn đóng một
vai trò rất quan trọng. Họ là ngời điều phối làm sao để toàn bộ quá trình vận
chuyển hàng hóa đợc thông suốt. Chúng ta biết thơng mại điện tử là rất tốt, nhng
ngời ta vẫn phải cần một ai đó thực giao nhận món hàng. Các hãng tàu chỉ quan
tâm làm sao cho các container của họ đợc đầy hàng. Các nhà cung cấp hàng hóa
đôi khi cũng có thể chấp nhận vận chuyển một container đầy hàng của họ cho
một khách hàng nào đó. Nhng nếu một container lại chứa hàng của rất nhiều ng-
ời mua thì có lẽ chẳng ai khác ngoài ngời giao nhận có thể đa chúng đến tay ngời
Lã Thị Minh Trang - A14-K38D - KTNT
14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét