Chuyên đề tốt nghiệp
Hoạt động bao thanh toán quốc tế của Ngân hàng Hồng Kông và Thượng Hải Hà Nội
Cùng với sự trợ giúp của công nghệ thông tin, các dịch vụ ngân hàng phát
triển nhanh chóng cả về chất lượng lẫn quy mô giao dịch.
Đến nay, ngân hàng thương mại thực hiện các hoạt động cơ bản sau:
Hoạt động huy động vốn
Ngân hàng thương mại kinh doanh tiền tệ dưới hình thức huy động vốn
trong xã hội rồi dùng số vốn này kinh doanh dưới các hình thức : cho vay, đầu
tư và cung cấp các dịch vụ ngân hàng khác. Vốn của ngân hàng được chia
thành vốn chủ và vốn nợ. Với mỗi loại vốn, ngân hàng có các hoạt động huy
động vốn riêng :
Vốn chủ sở hữu : để thành lập ngân hàng theo quy định của pháp luật,
chủ ngân hàng phải có một lượng vốn nhất định. Đây là vốn để ngân hàng sử
dụng lâu dài nhằm hình thành nên nhà cửa, trang thiết bị cho ngân hàng.
Nguồn hình thành vốn chủ rất đa dạng tùy theo tính chất sở hữu, năng lực tài
chính của chủ ngân hàng, yêu cầu và sự phát triển của thị trường : vốn góp
ban đầu, lợi nhuận để lại, phát hành cổ phiếu mới.
Vốn nợ : là loại vốn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu vốn của ngân
hàng, được chia thành các loại:
- Tiền gửi :là nguồn tiền quan trọng, chiếm tỷ trọng lớn trong vốn nợ
của ngân hàng. Ngân hàng huy động tiền gửi dưới nhiều hình thức khác
nhau : tiền gửi thanh toán, tiền gửi có kỳ hạn của các doanh nghiệp, các tổ
chức xã hội, tiền gửi tiết kiệm của dân cư và tiền gửi của các ngân hàng khác.
- Tiền vay : mặc dù tiền gửi là nguồn tiền quan trọng nhất của ngân
hàng nhưng ngân hàng thường đi vay thêm khi có các nhu cầu cần thiết như
để đáp ứng khả năng chi trả khi khả năng huy động bị hạn chế. Ngân hàng có
5
Chuyên đề tốt nghiệp
Hoạt động bao thanh toán quốc tế của Ngân hàng Hồng Kông và Thượng Hải Hà Nội
thể đi vay từ các nguồn : Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức tín dụng khác và
vay trên thị trường vốn bằng cách phát hành các công cụ nợ.
- Vốn nợ khác: nguồn ủy thác, nguồn trong thanh toán, các nguồn khác.
Hoạt động tín dụng, đầu tư
Các ngân hàng thương mại hiện nay thực hiện đa dạng hóa các hình
thức tín dụng : cho vay ngắn, trung, dài hạn, dài hạn để phù hợp với nhu cầu
và lợi ích của khách hàng. Có nhiều tiêu chí để phân loại tín dụng :
Theo hình thức cấp tín dụng : chiết khấu thương phiếu, cho vay, cho
thuê tài sản và bảo lãnh.
- Chiết khấu thương phiếu :hình thành trong quá trình mua bán chịu
hàng hóa và dịch vụ. Người bán hàng sau khi chuyển hàng sẽ nhận được
thương phiếu cam kết trả tiền của người mua hàng khi đến hạn. Người bán có
thể đem thương phiếu tới ngân hàng để xin chiết khấu trước hạn. Sau khi
kiểm tra các điều kiện của thương phiếu, ngân hàng có thể sẽ mua lại thương
phiếu này với số tiền bằng một phần giá trị nhất định của thương phiếu.
- Cho vay : hoạt động cho vay được thực hiện dưới các hình thức sau :
Cho vay thấu chi : là hình thức cho vay qua đó ngân hàng cho
phép người vay được chi nhiều hơn số dư tiền gửi thanh toán của mình đến
một giới hạn nhất định trong một khoảng thời gian xác định.
Cho vay trực tiếp từng lần : là hình thức cho vay khi khách
hàng có nhu cầu thời vụ hay mở rộng sản xuất kinh doanh, vốn ngân hàng chỉ
tham gia vào một số giai đoạn nhất định của chu kỳ sản xuất kinh doanh.
6
Chuyên đề tốt nghiệp
Hoạt động bao thanh toán quốc tế của Ngân hàng Hồng Kông và Thượng Hải Hà Nội
Cho vay theo hạn mức : là hình thức cho vay theo đó ngân
hàng cấp cho khách hàng một hạn mức tín dụng. Hạn mức có thể tính cho cả
kỳ hoặc cuối kỳ.
Cho vay luân chuyển : là hình thức cho vay dựa trên sự luân
chuyển của hàng hóa. Ngân hàng cho doanh nghiệp vay khi mua hàng và thu
nợ khi doanh nghiệp bán hàng.
Cho vay trả góp : là hình thức cho vay theo đó ngân hàng cho
phép khách hàng trả gốc làm nhiều lần trong thời hạn đã thỏa thuận.
Theo thời gian : hoạt động tín dụng của ngân hàng có thể chia thành tín
dụng ngắn, trung và dài hạn. Tùy theo quy định của mỗi quốc gia mà khoảng
thời gian xác định tín dụng là ngắn, trung hay dài hạn khác nhau. Theo quy
định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, các khoản tín dụng có thời hạn dưới
1 năm là ngắn hạn, từ 1 đến 5 năm là trung hạn và từ 5 năm trở lên là dài hạn.
Các hoạt động khác
- Cho thuê tài sản : ngân hàng mua tài sản theo yêu cầu của khách hàng
để cho khách hàng thuê. Vì tài sản thuộc sở hữu của ngân hàng nên ngân hàng
có thể thu hồi để bán hoặc cho người khác thuê khi người thuê không trả được
nợ. Điều này góp phần làm giảm bớt thiệt hại cho ngân hàng.
- Bảo lãnh : là cam kết của ngân hàng dưới nhiều hình thức về việc
thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho khách hàng của mình khi khách hàng
không thực hiện đúng cam kết với bên thứ ba
Ngoài các hoạt động trên, ngân hàng ngày càng coi trọng các hoạt động
ngoài bảng cân đối kế toán khác như : dịch vụ đại lý và ủy thác, chuyển tiền,
bao thanh toán
1.2. Hoạt động bao thanh toán quốc tế của ngân hàng thương mại
7
Chuyên đề tốt nghiệp
Hoạt động bao thanh toán quốc tế của Ngân hàng Hồng Kông và Thượng Hải Hà Nội
1.2.1. Khái niệm và phân loại hoạt động bao thanh toán
Trong thời đại ngày nay, kinh doanh ngày một phát triển kéo theo sự đa
dạng cũng như mức độ phức tạp của mối quan hệ chủ nợ – khách nợ. Không
một doanh nghiệp nào tránh khỏi những khoản nợ phát sinh, và điều này đã
trở thành một yếu tố tất nhiên trong các hoạt động kinh doanh thường nhật
của doanh nghiệp.
Các doanh nghiệp có thể vay vốn từ nhiều nguồn khác nhau để phục vụ
hoạt động kinh doanh của mình, nhưng cùng lúc đó, tình trạng nợ khó đòi đã
trở thành một vấn đề nhức nhối đối với nhiều doanh nghiệp chủ nợ. Họ phải
đối mặt với mức độ rủi ro tín dụng rất cao, trong đó rủi ro về tổn thất nợ khó
đòi là một trong những nhân tố cần được kiểm soát chặt chẽ. Không ít trường
hợp, tổn thất do các khoản nợ khó đòi của các doanh nghiệp liên tục gia tăng,
làm suy giảm năng lực cạnh tranh, thậm chí dẫn tới nguy cơ phá sản.
Trong bối cảnh đó, hoạt động mua bán nợ trở thành vị cứu tinh khi nó
có thể giải quyết được tình trạng bế tắc về nợ nần, giúp doanh nghiệp chủ nợ
thu hồi vốn để hoạt động. Đối với các doanh nghiệp thường xuyên phát sinh
nợ dài hạn, giải pháp mua bán nợ là không thể thiếu. Tại Mỹ và châu Âu, các
công ty kinh doanh chuyên mua bán nợ được hình thành từ khá sớm và tích
lũy được nhiều kinh nghiệm trong quản lý nợ khó đòi của các doanh nghiệp.
Họ tạo ra một thị trường nợ rất sôi động có thể mang lại nhiều lợi nhuận,
đồng thời cung cấp nhiều giải pháp chuyên môn hoá cho cả chủ nợ lẫn khách
nợ. Không chỉ có vậy, hoạt động mua bán nợ còn trợ giúp cho những doanh
nghiệp mới thành lập khỏi e ngại khi tiếp cận với các nguồn vốn vay phục vụ
hoạt động kinh doanh ban đầu.
8
Chuyên đề tốt nghiệp
Hoạt động bao thanh toán quốc tế của Ngân hàng Hồng Kông và Thượng Hải Hà Nội
Vậy hoạt động mua bán nợ hay bao thanh toán là gì? Bao thanh toán là
việc chuyển nợ của người mua hàng (khách nợ) từ người bán hay cung ứng
dịch vụ (chủ nợ cũ) sang công ty mua nợ (chủ nợ mới). Công ty mua nợ đảm
bảo việc thu nợ, tránh các rủi ro về không trả nợ hoặc không có khả năng trả
nợ của người mua. Công ty mua nợ có thể trả trước thời hạn toàn bộ hay một
phần các khoản nợ của người mua cùng với một khoản hoa hồng tài trợ và phí
thu nợ. Mọi rủi ro không thu được nợ đều do người tài trợ gánh chịu.
Từ đó hình thành một quan hệ tài chính liên quan tới các bên gồm công
ty mua nợ (thường là các ngân hàng thương mại), người bán hàng hoá hay
cung ứng dịch vụ và người mua hàng hoá hay nhận dịch vụ. Ngoài ra, nghiệp
vụ bao thanh toán có thể chuyển hóa thành một số dịch vụ phụ như quản lý tài
khoản phải thu của khách hàng, cung cấp các thông tin kinh tế, tiền tệ, tín
dụng và thương mại nhằm tăng thu và giữ tốt mối quan hệ bạn hàng lâu dài.
Hoạt động bao thanh toán thực hiện qua nhiều công đoạn hơn việc chiết
khấu hóa đơn thông thường. Ngoài việc ứng trước cho người bán hàng giống
như chiết khấu hóa đơn thông thường, bao thanh toán còn đi kèm với hoạt
động quản lý nợ, thu nợ và bảo hiểm rủi ro thanh toán.
Tùy theo các tiêu chí khác nhau, bao thanh toán có thể được phân loại
khác nhau:
Theo phạm vi trách nhiệm/rủi ro: Với ý nghĩa là bao thanh toán
nhằm bảo hiểm rủi ro thanh toán, có hai loại bao thanh toán: bao thanh toán
truy đòi và bao thanh toán miễn truy đòi.
- Bao thanh toán có truy đòi: công ty bao thanh toán có quyền đòi lại
khoản tiền đã ứng trước cho bên bán hàng nếu bên mua hàng không có khả
năng hoàn thành nghĩa vụ thanh toán các khoản phải thu.
9
Chuyên đề tốt nghiệp
Hoạt động bao thanh toán quốc tế của Ngân hàng Hồng Kông và Thượng Hải Hà Nội
- Bao thanh toán miễn truy đòi: nếu bên mua hàng mất khả năng chi trả,
công ty bao thanh toán có trách nhiệm thanh toán 100% giá trị hoá đơn cho
bên bán hàng. Công ty bao thanh toán chỉ có quyền đòi lại khoản tiền đã ứng
trước cho bên bán hàng trong trường hợp bên mua hàng từ chối thanh toán
khoản phải thu do bên bán hàng giao hàng không đúng như thỏa thuận trong
hợp đồng hoặc vì một lý do khác không liên quan đến khả năng thanh toán
của bên mua hàng.
Theo phương thức bao thanh toán :
- Bao thanh toán từng lần: công ty bao thanh toán và bên bán hàng thực
hiện các thủ tục cần thiết và ký hợp đồng bao thanh toán đối với các khoản
phải thu của bên bán hàng.
- Bao thanh toán theo hạn mức: công ty bao thanh toán và bên bán hàng
thỏa thuận và xác định một hạn mức bao thanh toán duy trì trong một khoảng
thời gian nhất định.
- Đồng bao thanh toán: hai hay nhiều công ty bao thanh toán cùng thực
hiện hoạt động bao thanh toán cho một hợp đồng mua bán hàng, trong đó một
công ty bao thanh toán làm đầu mối thực hiện tổ chức đồng bao thanh toán.
Theo tiêu chí địa lý:
- Bao thanh toán trong nước: bao thanh toán diễn ra với các giao dịch
mua bán hàng hóa trong nước.
- Bao thanh toán quốc tế: bao thanh toán diễn ra với các giao dịch hàng
hóa xuất nhập khẩu.
10
Chuyên đề tốt nghiệp
Hoạt động bao thanh toán quốc tế của Ngân hàng Hồng Kông và Thượng Hải Hà Nội
Bảng 1. Phân biệt bao thanh toán trong nước và bao thanh toán quốc tế
Chỉ tiêu Bao thanh toán
trong nước
Bao thanh toán quốc tế
Chứng từ
sử dụng
Hoá đơn bán hàng Hóa đơn xuất hàng, thư tín dụng, thương
phiếu
Nguồn luật
điề
u
chỉ
nh
Một nguồn luật của
nước sở tại
Nguồn luật của hai nước xuất và nhập
khẩu
Kỳ hạn Ngắn hạn, thường
không quá 180 ngày
Ngắn, trung và dài hạn
Phạm vi
trách nhiệm
Truy đòi Truy đòi hoặc miễn truy đòi
Trách
nhiệm của
công ty bao
thanh toán
Chịu trách nhiệm quản
lý tín dụng và chấp
nhận toàn bộ rủi ro
Ngân hàng bao thanh toán xuất khẩu sẽ
chịu toàn bộ rủi ro còn ngân hàng bao
thanh toán nhập khẩu sẽ chịu trách
nhiệm giám sát khoản tín dụng và thu nợ
Đồng tiền
sử dụng
Chủ yếu bằng đồng bản
tệ
Sử dụng nhiều loại tiền tuỳ thuộc vào
điều kiện xuất hàng của nhà xuất khẩu.
Khoản trả trước cho nhà xuất khẩu
thường bằng đồng tiền quy định trong
chứng từ có liên quan
Theo mức độ ứng trước của công ty bao thanh toán: khi thực hiện
bao thanh toán, ngân hàng có thể ứng trước cho người bán toàn bộ hoặc một
phần giá trị của chứng từ. Theo đó, bao thanh toán có hai loại là bao thanh
toán từng phần và bao thanh toán toàn phần. Bao thanh toán toàn phần chỉ
thực hiện trong giao dịch xuất nhập khẩu vì thế trong cách phân loại này chỉ
đề cập tới bao thanh toán quốc tế.
11
Chuyên đề tốt nghiệp
Hoạt động bao thanh toán quốc tế của Ngân hàng Hồng Kông và Thượng Hải Hà Nội
- Bao thanh toán từng phần (factoring)
Từ “factor” bắt nguồn từ “factare” trong tiếng Latinh, có nghĩa là “thực
hiện” hay “làm”. Công cụ tài chính này xuất hiện từ thế kỷ 18 trước Công
nguyên ở Babilonia dưới thời vua Hammurabi và là một phần của những giao
dịch mua bán vải vóc trên con đường tơ lụa. Khái niệm “factoring” phát triển
liên tục và ngày nay đã trở nên quen thuộc trong kinh doanh, thương mại, tài
chính ngân hàng hay xuất nhập khẩu.
Theo Từ điển kinh tế (Dictionary of Economic – Christopher Pass &
Bryan Lones), “factoring là một sự dàn xếp tài chính, qua đó một công ty tài
chính chuyên nghiệp (công ty mua nợ - factor firm) mua lại các khoản nợ của
một công ty với số tiền ít hơn giá trị của khoản nợ đó. Lợi nhuận phát sinh từ
sự chênh lệch giữa tiền thu được của số nợ đã mua và giá mua thực tế của
món nợ đó. Lợi ích của công ty bán nợ là nhận được tiền ngay thay vì phải
chờ đến lúc con nợ trả nợ, hơn nữa lại tránh được những phiền toái và các chi
phí trong việc theo đuổi các con nợ chậm trả”.
Còn theo Từ điển thuật ngữ Ngân hàng – Hans Klaus thì “factoring là
một loại hình tài trợ dưới dạng tín dụng chuyển nhượng nợ. Một công ty
chuyển toàn bộ hay một phần khoản nợ cho một công ty tài chính chuyên
nghiệp (công ty mua nợ, thông thường là một công ty trực thuộc ngân hàng).
Công ty này đảm nhận việc thu các khoản nợ và theo dõi các khoản phải thu
để hưởng thủ tục phí và có lúc ứng trước các khoản nợ. Thông thường công ty
mua nợ phải chịu rủi ro mất khả năng thanh toán của món nợ”.
Tiến sĩ kinh tế Edward W. Reed và Edward K. Gill cho rằng:
“factoring là việc mua lại các khoản nợ. Các công ty mua nợ mua các khoản
12
Chuyên đề tốt nghiệp
Hoạt động bao thanh toán quốc tế của Ngân hàng Hồng Kông và Thượng Hải Hà Nội
nợ của khách hàng trên cơ sở không truy đòi và tiến hành một số các dịch vụ
khác ngoài việc ứng trước các khoản nợ. Công ty mua nợ đánh giá mức tín
dụng trong hiện tại và tương lai của khách hàng (người bán) và xác lập các
hạn mức tín dụng ứng trước. Các khách hàng được yêu cầu gửi trực tiếp cho
công ty mua nợ bản sao hoá đơn. Khoản ứng trước thường từ 80% - 90% trị
giá hoá đơn. Khoản dự trữ 10% - 20% được công ty mua nợ giữ lại để phòng
ngừa hàng trả lại, hàng giao thiếu, hoặc các yêu cầu khác của người mua.
Thường thường vào cuối tháng, công ty mua nợ tính toán mức phí thu được
trên số dư trên các khoản nợ chưa thu và cấp thêm vốn cho khách hàng”.
Factoring quốc tế có thể phân loại thành factoring nhập khẩu và
factoring xuất khẩu. Đó là dịch vụ tài chính cho phép nhà nhập khẩu mua
hàng hóa từ nhà xuất khẩu bằng một khoản tín dụng ngắn hạn. Nhà xuất khẩu
sẽ gặp ngân hàng bao thanh toán ở nước mình và đề nghị xem xét cấp một
khoản tín dụng cho nhà nhập khẩu. Ngân hàng bao thanh toán xuất khẩu sẽ
liên hệ với một ngân hàng bao thanh toán nhập khẩu tại nước nhập khẩu để
thống nhất về cách thức thu tiền, ngày thanh toán và xác định mức độ rủi ro
của nhà nhập khẩu.
Trình tự thực hiện factoring xuất khẩu và nhập khẩu không khác nhau,
tùy thuộc vào ngân hàng bao thanh toán ở nước nhập khẩu hay xuất khẩu mà
nghiệp vụ thực hiện được gọi là bao thanh toán nhập khẩu hay xuất khẩu. Về
cơ bản, ngân hàng bao thanh toán xuất khẩu có trách nhiệm ứng tiền cho nhà
xuất khẩu còn ngân hàng bao thanh toán nhập khẩu có trách nhiệm thu tiền
hàng từ nhà nhập khẩu.
- Bao thanh toán toàn phần (forfaiting)
13
Chuyên đề tốt nghiệp
Hoạt động bao thanh toán quốc tế của Ngân hàng Hồng Kông và Thượng Hải Hà Nội
“Forfaiting” là một thuật ngữ bắt nguồn từ “A’forfait” trong tiếng
Pháp, có nghĩa là “bao”, “khoán”. Nghiệp vụ Forfaiting ra đời từ đầu những
năm 1960 khi các nền kinh tế tập trung của Đông Âu rất cần những hàng hoá
và máy móc của Tây Âu nhưng lại không có đủ tiền để nhập khẩu. Trong khi
đó, các nhà xuất khẩu Tây Âu, đặc biệt là Tây Đức lại muốn mở rộng thị
trường tới khối các nước xã hội chủ nghĩa. Họ cũng dự định sẽ tài trợ cho các
nhà nhập khẩu Đông Âu trong khoảng 5 năm để nhập khẩu những hàng hoá
máy móc, thiết bị lớn. Việc mở rộng tài trợ này trong một khoảng thời gian
dài đã gây ra những ảnh hưởng không mong đợi tới khả năng thanh toán của
nhà xuất khẩu và rủi ro không trả được nợ từ phía nhà nhập khẩu. Lúc này các
nhà tài trợ ở Trung Âu xuất hiện để đảm nhiệm nghĩa vụ trả nợ cho những nhà
nhập khẩu và tăng khả năng thanh khoản cho nhà xuất khẩu. Đó là lúc nghiệp
vụ forfaiting ra đời.
Forfaiting là một dạng tài trợ tương tự như factoring và thường được sử
dụng đối với các giao dịch xuất khẩu có giá trị lớn, rủi ro cao với thời hạn tài
trợ trung và dài hạn. Dịch vụ Forfaiting được các tổ chức tài chính ngân hàng
cung cấp thông qua việc mua lại các công cụ nợ như: thương phiếu (hối phiếu
và lệnh phiếu), thư tín dụng trả chậm từ nhà xuất khẩu theo một tỷ lệ chiết
khấu nhất định dựa trên nguyên tắc miễn truy đòi. Các công cụ tài chính này
phải đảm bảo yêu cầu dễ chuyển đổi và có tính pháp lý quốc tế để tránh các
rủi ro có thể xảy ra. Do được thực hiện theo nguyên tắc miễn truy đòi, ngân
hàng forfaiting yêu cầu nhà xuất khẩu phải có được hợp đồng bảo lãnh vô
điều kiện, không thể hủy ngang và có thể tự do chuyển đổi của một ngân hàng
khác mà ngân hàng forfaiting chấp nhận. Ngân hàng forfeiting thường không
biết đầy đủ về nhà nhập khẩu và nhà nhập khẩu có thể không biết rõ về việc
14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét