Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Kết cấu đề tài
Đề tài gồm 3 phần:
- Chương I: Cơ sở lý luận chung về xuất khẩu hàng hoá và sự cần thiết
của việc đẩy mạnh xuất khẩu hàng thuỷ sản Việt Nam sang thị trường EU
- Chương II: Thực trạng xuất khẩu hàng thuỷ sản Việt Nam sang thị
trường EU
- Chương III: Triển vọng, định hướng và giải pháp đẩy mạnh hoạt động
xuất khẩu hàng thuỷ sản Việt Nam sang thị trường EU.
SV: Ng« ThÞ L¬ng Thu 5 Líp: Kinh tÕ Quèc tÕ 47
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ XUẤT KHẨU
HÀNG HOÁ VÀ SỰ CẦN THIẾT ĐẨY MẠNH XUẤT
KHẨU HÀNG THUỶ SẢN VIỆT NAM SANG THỊ
TRƯỜNG EU
1.1. Cơ sở lý luận chung về xuất khẩu hàng hóa
1.1.1. Khái niệm và vai trò của xuất khẩu hàng hóa
* Khái niệm về xuất khẩu
Hoạt động xuất khẩu là một hoạt động ngoại thương của một quốc gia,
trong đó có sự di chuyển hàng hóa và dịch vụ sang quốc gia khác để bán.
* Vai trò của xuất khẩu hàng hóa
- Xuất khẩu tạo ra nguồn vốn quan trọng để thỏa mãn nhu cầu nhập khẩu
và tích lũy phát triển sản xuất
Hoạt động xuất khẩu kích thích cho các ngành kinh tế phát triển, góp
phần tăng tích lũy vốn, mở rộng sản xuất,tăng thu nhập cho nền kinh tế
Ngoại tệ thu được từ xuất khẩu sẽ là nguồn vốn quan trọng để mua máy móc,
thiết bị, công nghệ phục vụ cho sản xuất, cho sự nghiệp công nghiệp hóa -
hiện đại hóa đất nước. Đồng thời đây cũng là nguồn dự trữ ngoại tệ quan
trọng, là điều kiện cần thiết để giúp cho quá trình ổn định nội tệ và chống lạm
phát.
- Xuất khẩu góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế
Xuất khẩu tạo ra khả năng cung cấp đầu vào cho sản xuất, nâng cao năng
lực sản xuất trong nước. Xuất khẩu tạo ra những tiền đề kinh tế nhằm cải tạo
nâng cao năng lực sản xuất, từ đó sản xuất thêm nhiều sản phẩm chất lượng
cao hơn góp phần cho tăng trưởng kinh tế của quốc gia. Ngoài ra, để hàng
xuất khẩu cạnh tranh được với thị trường về giá cả và chất lượng đòi hỏi phải
tổ chức lại sản xuất, hình thành cơ cấu sản xuất luôn thích ứng được với thay
SV: Ng« ThÞ L¬ng Thu 6 Líp: Kinh tÕ Quèc tÕ 47
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
đổi của thị trường. Do đó xuất khẩu giúp cho các doanh nghiệp ngày càng
phát triển kéo theo sự phát triển nền kinh tế của đất nước.
- Xuất khẩu đóng vai trò kích thích đổi mới trang thiết bị và công nghiệp
sản xuất
- Xuất khẩu có vai trò chủ yếu cho nhập khẩu công nghệ, máy móc và
những nguyên vật liệu cần thiết phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện
đại hóa đất nước.
- Xuất khẩu được đẩy mạnh sẽ tác động đến sự thay đổi cơ cấu kinh tế
ngành theo hướng sử dụng có hiệu quả nhất lợi thế tuyệt đối và lợi thế so sánh
của đất nước
Theo lý thuyết thương mại thì các quốc gia nên tập trung chuyên môn
hóa sản xuất những sản phẩm mình có lợi thế sau đó trao đổi với quốc gia
khác. Sau đó xuất khẩu lại có vai trò tác động trở lại làm sức cạnh tranh của
hàng hóa được nâng lên, tăng trưởng kinh tế trở nên ổn định và bền vững và
hơn nhờ các nguồn lực được phân bổ một cách hiệu quả hơn.
- Xuất khẩu làm cho sản phẩm sản xuất của một quốc gia sẽ tăng thông
qua việc mở rộng thị trường tiêu thụ ra thị trường thế giới.
Hoạt động sản xuất của quốc gia phát triển không những đáp ứng được
nhu cầu trong nước mà còn xuất khẩu ra nước ngoài các mặt hàng mà quốc
gia đó có lợi thế. Ngoài ra, các ngành sản xuất hàng xuất khẩu tạo điều kiện
cho ngành khác có cơ hội phát triển thuận lợi như là các ngành cung cấp
nguyên liệu đầu vào, ngành công nghiệp chế tạo thiết bị, ngành công nghiệp
phụ trợ hàng xuất khẩu. Như vậy, các sản phẩm sản xuất của quốc gia sẽ tăng
lên nhờ hoạt động xuất khẩu.
- Đẩy mạnh xuất khẩu sẽ có tác động tích cực đến việc nâng cao mức
sống của nhân dân, giải quyết vấn đề việc làm.
Khi sản xuất phát triển, nhiều sản phẩm được xuất khẩu, quy mô sản
xuất tăng lên, thu hút nhiều yếu tố đầu vào hơn trong đó có yếu tố lao động.
SV: Ng« ThÞ L¬ng Thu 7 Líp: Kinh tÕ Quèc tÕ 47
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Người lao động có việc làm nên có thu nhập, góp phần xóa đói, giảm nghèo.
Xuất khẩu còn tạo ra nguồn vốn để nhập khẩu hàng tiêu dùng thiết yếu phục
vụ đời sống và đáp ứng ngày càng phong phú nhu cầu của người dân. Họ có
cơ hội để lựa chọn đa dạng sản phẩm, tiếp cận những sản phẩm tốt, chất
lượng cao. Đồng thời, xuất khẩu còn tác động tích cực đến trình độ tay nghề
của người sản xuất và thay đổi thói quen tiêu dùng.
- Đẩy mạnh xuất khẩu có vai trò tăng cường sự hợp tác quốc tế giữa các
nhà nước, nâng cao vị thế của quốc gia trên trường quốc tế.
Quan hệ ngoại giao là cơ sở cho các hoạt động thương mại phát triển
trong đó có xuất khẩu. Khi các quan hệ thương mại phát triển thì việc xuất
khẩu sản phẩm ra thị trường quốc tế gắn liền với nó là xuất xứ của sản phẩm.
Sản phẩm xuất khẩu ngày càng phát triển thì vị trí của quốc gia đó trên trường
quốc tế ngày càng được nâng cao. Mỗi bước phát triển của sản phẩm xuất
khẩu là một bước tăng cường địa vị kinh tế của quốc gia đó.
1.1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu hàng hóa
* Yếu tố về vốn
Vốn là yếu tố vô cùng quan trọng mà bất cứ hoạt động sản xuất kinh
doanh nào cũng cần phải có. Vốn dùng để xây dựng, phát triển cơ sở hạ tầng
cho sản xuất, mua nguyên liệu đầu vào, thuê nhân công Vốn có thể là từ
nguồn vốn chủ sở hữu, vốn góp của các cổ đông, vốn vay từ ngân hàng, các tổ
chức tín dụng, từ các nguồn khác
* Yếu tố lao động
Lao động là yếu tố không thể thiếu trong quá trình hoạt động sản xuất.
Lao động phục vụ cho hoạt động sản xuất hàng xuất khẩu thủy sản đòi hỏi
trình độ không quá cao trong đánh bắt thủy sản. Trong nuôi trồng, chế biến,
kiểm tra chất lượng hàng thủy sản đòi hỏi trình độ cao hơn. Nguồn nhân lực
nước ta dồi dào, đa số các ngư dân có tay nghề trên ngư trường.
SV: Ng« ThÞ L¬ng Thu 8 Líp: Kinh tÕ Quèc tÕ 47
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
* Yếu tố nguyên liệu
Nguyên liệu cũng là một trong những yếu tố đầu vào vô cùng quan trọng
trong hoạt động sản xuất hàng xuất khẩu nói chung và hoạt động sản xuất
hàng thủy sản xuất khẩu nói riêng. Nguyên liệu cho hàng thủy sản phải tươi,
đảm bảo về chất lượng cao vì nhiều thị trường rất khắt khe trong vấn đề kiểm
tra. Nguồn nguyên liệu có thể đánh bắt ngoài biển hoặc do ngư dân nuôi
trồng.
* Yếu tố kinh tế
Muốn xuất khẩu được thì phải có người tiêu dùng hay còn gọi là sức
mua. Sức mua lại này lại ảnh hưởng bởi các thông số kinh tế như thu nhập,
chi phí sinh hoạt, lãi suất và kết cấu tiết kiệm của một quốc gia. Một yếu tố cơ
bản được phản ánh kích thước của thị trường tiềm năng đó là dân số, quan
trọng hơn là so sánh tốc độ tăng GNP với tốc độ tăng dân số để dự đoán khả
năng mở rộng thị trường của quốc gia đó. Đồng thời các nhà nghiên cứu thị
trường nước ngoài còn phải chú ý đến mức phân phối theo tuổi, mật độ, sự
phân bố, đặc tính phân phối thu nhập.
Tùy vào trình độ phát triển của quốc gia mà hoạt động xuất khẩu phát
triển mạnh hay không. Những quốc gia mà nền kinh tế chỉ đáp ứng nhu cầu
của người dân để tồn tại thì cơ hội cho hoạt động xuất khẩu của các công ty
ít. Còn các quốc gia thường xuất khẩu nguyên liệu thô, có nền kinh tế đang
công nghiệp hóa hay đang công nghiệp sẽ tạo điều kiện triển vọng, mở ra
nhiều thời cơ cho các công ty kinh doanh quốc tế. Do vậy, những nhà xuất
khẩu này có thể dự đoán tình hình thị trường quốc tế sẽ giúp họ giảm được
những chi phí không đáng có và vượt qua được những biến động kinh tế.
* Môi trường văn hóa- xã hội
Đây là môi trường hình thành các niềm tin cơ bản, các giá trị và những
tiêu chuẩn, đồng thời đây cũng là nơi xác định mối quan hệ giữa người với
SV: Ng« ThÞ L¬ng Thu 9 Líp: Kinh tÕ Quèc tÕ 47
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
người. Các đặc tính văn hóa ảnh hưởng đến các hoạt động kinh doanh quốc tế
ở những khía cạnh sau:
- Tính bền vững của những giá trị văn hóa cốt lõi: Người dân trong bất
cứ một xã hội nào cũng lưu giữ một số giá trị và niềm tin, chúng mang tính
bất di bất dịch khá cao. Do đó các nhà xuất khẩu khi xuất khẩu phải lựa chọn
các mặt hàng phù hợp với họ, phải thích nghi hóa. Còn để tiêu chuẩn hóa thì
đòi hỏi rất cao về mặt sản phẩm cũng như tài chính của công ty để thay đổi
họ.
- Các tiểu văn hóa và sự biến chuyển trong các giá trị văn hóa thứ cấp:
Tùy từng nơi mà có thể theo tôn giáo, phật giáo Những ngôn ngữ khác nhau
trong cùng một quốc gia sẽ dẫn tới những bản sắc văn hóa của từng dân tộc và
những phong tục tập quán khác nhau. Mặc dù các giá trị văn hóa khá bền
vững, những biến đổi văn hóa cũng có thể xảy ra do đó nhà xuất khẩu phải
phán đoán những thay đổi sẽ xảy ra để chọn những tiểu văn hóa làm thị
trường trọng điểm của mình.
* Môi trường chính trị - pháp luật
Môi trường này có ảnh hưởng rất lớn đến việc lựa chọn mặt hàng và thị
trường xuất khẩu. Nếu nhà xuất khẩu sang một thị trường mà chính trị đầy
biến động thì nhà xuất khẩu sẽ gặp rất nhiều rủi ro về vận chuyển, thanh
toán Vì vậy các nhà xuất khẩu thường chọn thị trường có môi trường chính
trị ổn định.
Môi trường pháp lý cũng có ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động xuất khẩu
nên nhà xuất khẩu quan tâm không chỉ là pháp luật ở nước mình mà còn pháp
luật ở nước xuất khẩu đến. Có pháp luật nước nhập khẩu quy định những mặt
hàng nào được và không được xuất khẩu (nước đến là nước nhập khẩu) và có
những quy định gì về vệ sinh an toàn hay không, những mặt hàng nào phải
xin phép, môi trường pháp lý có ổn định không, thuận lợi không,
SV: Ng« ThÞ L¬ng Thu 10 Líp: Kinh tÕ Quèc tÕ 47
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Đặc biệt là định hướng xuất khẩu và các công cụ quản lý xuất khẩu của
nhà nước. Nhà xuất khẩu cần phải nghiên cứu yếu tố này, vì nó ảnh hưởng
trực tiếp đến lợi ích nhà xuất khẩu. Nhà xuất khẩu sẽ biết được mặt hàng nào
được ưu tiên hay không được ưu tiên. Những mặt hàng nào nằm trong định
hướng xuất khẩu sẽ được chính phủ tạo điều kiện thuận lợi hơn, hay những thị
trường mà chính phủ đang coi là cần phát triển, mở rộng thì có những ưu đãi
đặc biệt thông qua những công cụ quản lý xuất khẩu của nhà nước. Các công
cụ biện pháp mà các nước thường sử dụng là:
- Thuế xuất khẩu là một loại thuế đánh vào mỗi đơn vị hàng hóa xuất
khẩu của mỗi quốc gia. Do vậy loại thuế này có tác động rất lớn đến giá cả
hàng hóa xuất khẩu và ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của doanh
nghiệp xuất khẩu. Vì thế mà các doanh nghiệp quan tâm đến loại thuế này.
Thuế quan là một loại công cụ quan trọng mà chính phủ dùng để khuyến
khích hay hạn chế nhập khẩu.
- Công cụ phi thuế quan
Cũng giống như công cụ thuế, công cụ phi thuế quan là một trong những
công cụ quan trọng mà chính phủ dùng để khuyến khích hay hạn chế xuất
khẩu, nhập khẩu.
+ Hạn nghạch
Là những quy định của nhà nước về số lượng cao nhất của một mặt hàng
hay một nhóm hàng được phép xuất khẩu hay nhập khẩu từ một thị trường
trong một thời gian nhất định thông qua hình thức giấy phép.
Công cụ này gây ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động xuất nhập khẩu của
nhà xuất khẩu. Vì khi nước xuất khẩu đưa ra số lượng hàng hóa đươc xuất
khẩu hay nước nhập khẩu đưa ra hạn nghạch nhập khẩu thì đều làm hạn chế
hàng hóa xuất khẩu.
SV: Ng« ThÞ L¬ng Thu 11 Líp: Kinh tÕ Quèc tÕ 47
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
+ Hạn chế xuất khẩu tự nguyện
Là biện pháp hạn chế xuất khẩu mà theo đó một quốc gia nhập khẩu đòi
hỏi quốc gia xuất khẩu sang nước mình một cách tự nguyện, nếu không sẽ bị
trả đũa.
+ Những quy định về tiêu chuẩn kỹ thuật
Đây là những quy định về tiêu chuẩn vệ sinh, đo lường, an toàn lao
động, bao bì đóng gói, đặc biệt là các tiêu chuẩn vệ sinh môi trường sinh thái.
Trong giai đoạn hiện nay khi các rào cản thương mại đang dần được xóa bỏ
thì công cụ đang được nhiều quốc gia khai thác để bảo vệ cho nền sản xuất
của nước mình. Vì vậy các nhà xuất khẩu cần phải có thông tin đầy đủ về các
quy định này, đảm bảo chất lượng.
+ Ngoài ra, nhà nước còn sử dụng các công cụ khác như: xúc tiến thương
mại, tỷ giá hối đoái, áp dụng các biện pháp chống phá giá.
Tất cả những điều này đòi hỏi nhà xuất khẩu quan tâm để hạn chế hay
tránh rủi ro đáng tiếc xảy ra. Đây là một trong những yếu tố mà nhà xuất khẩu
cần quan tâm đặc biệt quan tâm ngay từ khi lựa chọn mặt hàng, thị trường
xuất khẩu.
* Yếu tố cạnh tranh
Trong giai đoạn hiện nay, các quốc gia đều tiến hành mở cửa để hội nhập
kinh tế quốc tế. Thương mại tự do ngày càng phát triển, các rào cản thương
mại ngày càng giảm. Các hiệp định song phương, đa phương tạo điều kiện
thuận lợi cho hàng hóa nước ngoài tràn vào. Vì vậy nhà xuất khẩu sang một
nước sẽ gặp không ít các đối thủ cạnh tranh, các đối thủ có thể là các tập đoàn
kinh tế lớn đa quốc gia, xuyên quốc gia có khả năng cạnh tranh rất cao. Các
nhà xuất khẩu nếu không xem xét đến yếu tố cạnh tranh, các đối thủ cạnh
tranh và khả năng của mình có thì rất khó có thể xâm nhập thị trường đó một
cách suôn sẻ.
SV: Ng« ThÞ L¬ng Thu 12 Líp: Kinh tÕ Quèc tÕ 47
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến nuôi trồng, đánh bắt, chế biến và xuất
khẩu thủy sản của Việt Nam
* Nuôi trồng thủy sản
- Con giống
+ Phần lớn giống các loài nuôi như tôm hùm, sò và nghêu đều khai thác
từ tự nhiên.
+ Trái lại, trai lấy ngọc có nguồn giống nhân tạo là chủ yếu, nhờ công
nghệ tiên tiến của Nhật Bản chuyển giao cho một số liên doanh với Việt Nam.
Sinh sản nhân tạo tuy đã thành công nhưng đang trong giai đoạn sản xuất
thử nghiệm và từng bước chuyển giao công nghệ nên chưa thực sự đáp ứng
đủ giống cho nuôi đại trà.
Các loài cá nuôi biển cũng chủ yếu khai thác giống từ tự nhiên hoặc
nhập khẩu từ nước ngoài. Do thiếu nguồn giống các loài nên việc nhập khẩu
con giống là tất yếu. Tuy nhiên, việc kiểm dịch con giống còn rất hạn chế, gần
như chưa kiểm soát và loại trừ hết con giống mang mầm bệnh.
- Hình thức nuôi:
+ Nuôi biển đang là một hướng mở mới cho Ngành Thuỷ sản. Các hình
thức nuôi lồng, bè trên biển với các đối tượng nuôi như tôm hùm, cá giò, cá
mú, cá tráp, trai ngọc là tiền đề ban đầu để đẩy mạnh nghề nuôi biển trong
thời gian tới.
+ Nuôi thuỷ sản nước ngọt đang phát triển rất mạnh. Từ sản xuất nhỏ tự
túc, nuôi nước ngọt đã chuyển sang sản xuất hàng hoá, đặc biệt trong nhiều
năm gần đây, nghề nuôi cá tra, cá basa đã trở thành một lĩnh vực sản xuất đã
đem lại hiệu quả kinh tế cao, giá trị xuất khẩu lớn.
+ Nuôi thuỷ sản cũng đã phát triển tới tận các vùng sâu, vùng xa, không
chỉ là nguồn cung cấp chất dinh dưỡng, đảm bảo an ninh thực phẩm, mà còn
góp phần xoá đói giảm nghèo.
SV: Ng« ThÞ L¬ng Thu 13 Líp: Kinh tÕ Quèc tÕ 47
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
- Diện tích nuôi
Diện tích nuôi trồng thủy sản mặn lợ vẫn tiếp tục tăng, nhưng đã chậm
lại, diện tích nuôi trồng thủy sản nước ngọt có xu hướng giảm do nhiều ao, hồ
nhỏ bị san lấp cho mục đích xây dựng.
- Thức ăn
Hiện nay, thức ăn công nghiệp chủ yếu phục vụ cho nuôi tôm. Về cơ
bản, các nhà máy hiện đại, có công suất lớn như Cargill của Mỹ, Pronconco-
Pháp, CP-Thái Lan, Công ty phát triển nguồn lợi thuỷ sản Đà Nẵng… đã đáp
ứng đủ lượng thức ăn nuôi tôm.
Nuôi cá biển và tôm hùm hầu như không dùng thức ăn công nghiệp mà
phần lớn là thức ăn tự chế từ cá tạp.
- Môi trường và dịch bệnh
Tại các vùng nuôi phát triển, môi trường và dịch bệnh là vấn đề khó
khăn nhất mà các nhà quản lý cũng như các chủ cơ sở, hộ nuôi rất khó kiểm
soát và hoàn toàn bị động khi đối phó. Có những thời điểm đã gây thiệt hại
lớn cho nghề nuôi, trong đó nghề nuôi tôm sú và tôm hùm bị ảnh hưởng khá
lớn.
- Công nghệ nuôi
Công nghệ nuôi nhìn chung đang ở trình độ thấp. Thiết bị lồng bè chủ
yếu là tự tạo, lắp ghép bằng vật liệu sẵn có, chưa có thiết bị chuyên dụng. Các
hệ thống lồng bè quy mô công nghiệp mới chỉ đưa vào thí nghiệm, chưa có
sức thuyết phục để phát triển đại trà. Chưa hình thành các yếu tố công nghiệp
phụ trợ như phương tiện vận chuyển, hệ thống sản xuất thức ăn, thiết bị phân
tích môi trường, kiểm soát dịch bệnh tại chỗ.
- Thị trường
Thị trường cho hải sản nuôi biển còn rất bấp bênh, phụ thuộc chủ yếu
vào thị trường Hồng Kông, Bắc Đài Loan và Nam Xingapo. Thị trường nội
SV: Ng« ThÞ L¬ng Thu 14 Líp: Kinh tÕ Quèc tÕ 47
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét